19 वर्षदेखि निरन्तर
समकालीन साहित्य
समकालीन साहित्य
साहित्यको सर्वाङ्गीण श्रीवृद्धिलाई आफ्नो लक्ष्य बनाएर २०६२ सालमा चितवनमा स्थापना भएको अक्षर समूहले राजधानीबाहिर टिकटमा कविता वाचन, लघुकथावाचन, चित्रकला प्रर्दशनी, किताबहरू माथि बहसका कार्यक्रमहरू गरेर आफ्नो नामको दरिलो उपस्थिति जनाएको छ । अक्षर समूहले पछिल्लो समय पुस्तक प्रकाशन पनि थालेको छ । समूहको पहिलो प्रकाशन कवि तथा निबन्धकार संगीत आयामको कविता संग्रह 'शरणार्थी उज्यालो' भर्खरै सार्वजनिक भएको छ । कवि संगीत आयामको दोस्रो संग्रह 'शरणार्थी उज्यालो' मोफसलका स्रस्टाहरूको पीडालाई उद्गार गर्ने एक दस्तावेज भएर आएको छ । उनको यसअगाडि लामा कविताहरूको संग्रह 'चक्रव्यूह र युद्धपीडाहरू' २०६२ सालमा प्रकाशित भएको थियो ।
कविता संग्रहमा २५ थान कविता समावेश भएका छन् । ती कविताले नेपाली समाजका विविध पक्षहरूको चित्रण गर्छन् । उनी कवितामा विम्बहरूको संयोजन मीठो शैलीमा गर्छन् र आफूले भन्न चाहेको कुरा स्पष्टसँग भन्छन् । उनी आफ्नै जीवनलाई कविता बनाएर देखाउँछन् र मिथक तथा विम्बमार्फत कविताका पाठकलाई आफ्नो समाजको वास्तविकतामा टहलाइदिन्छन् । कवि आयामले विम्ब र प्रतीकहरूको चयन गर्दा नेपाली कविहरूले वा नेपाली साधारण मानिसले भोग्नु परेका विषयलाई आफ्नो स्रोतका रूपमा लिएको पाइन्छ, जसले उनका कवितालाई सुन्दर बनाएका छन् । राजधानी बाहिर रहेर लेख्ने लेखकहरू आफूहरूलाई केन्द्रले वास्ता नगरेको र मोफसलमा हुनुले निराश बनाएको बताउँछन् । कवि आयामका कवितामा पनि मोफसलको पीडा अभिव्यक्त भएको छ । उनले आफ्ना कवितामा समाजमा एक कविमात्र भएर बाँच्नुको पीडालाई विविध रंग र छायाँ-छविमार्फत् चित्रण गरेका छन् । तर, उनी आफ्ना कवितालाई उज्यालोतर्फ उन्मुख गराउन भुल्दैनन् । यस संग्रहको 'उदास वसन्तको आत्मकथा' शीर्षक कवितामा उनले लेखेका छन्, :
नरमाइलो मानेर
प्रत्येक दिनसँगै बिउँझिएको
उषाका क्षणहरूमा
एउटा उदास वसन्त
यात्रा प्रारम्भ गर्छ
दिनको गर्तमा भासिँदै गएर
रातको अँगालोले छोपिएको
एउटा हतास वसन्त
अप्ठयारा क्षणहरूसँग
साट्न थाल्छ
युगौंदेखिको जिजीविषा ।
संग्रहका प्रायः कविताहरूले उज्यालोका लागि आह्वान गरेका छन् । 'गुलामी', 'सालिक', 'समयका स्वरहरू', 'काराबास' आदि कवितामा कवि आयाम आफ्नो कवितात्मक कथ्य र विचारप्रति प्रस्ट देखिएका छन् । संग्रहका केही कवितामा भने उनी बारम्बार अन्योलमा परेका छन् । उनका केही कविताको सुरुआती, मध्य तथा अन्त्यमा कुनै पनि समानता पाइँदैन । यस्ता कवितामा उनी आफूले भन्न चाहेको वा सम्प्रेषण गर्न खोजेको कुरामा नै अन्योलमा पर्दछन् । यस्ता कविताको उदाहरणका रूपमा 'प्रेमबन्धन' कवितालाई लिन सकिन्छ । कविताको पहिला हरफहरूमा उनलाई आफ्नो प्रेम 'आएको हो या होइन' भन्नेमा नै अन्योल छ । तर, कविताको मध्यतिर अन्योल कायमै राखि कवि प्रेमसम्बन्धी अन्य मानिसका विचारलाई टिप्पणी गर्छन् र अन्त्यमा आफ्नो प्रेमको अँगालो नै शक्तिशाली भएको बताउँछन् । कविताको ठाडो अर्थ नै यही हो । यसलाई हामीले सामन्य मानिसको जीवनसँग पनि तुलना गरेर हेर्न सक्छौँ । आफ्नो विचार प्रष्ट नभइ अरूको दृष्टिकोण परख गर्न पक्कै सकिँदैन । यसरी केही कवितामा संगीत आफूलाई प्रष्ट बनाउन सक्दैनन् । त्यस्तै संग्रहका केही कविताहरूमा उनको निबन्ध लेखनीको ठाडो प्रभाव देखिन्छ । केही ठाउँमा कविताहरू कविता नभएर निबन्धका भाँचिएका वाक्यहरू जस्ता पनि लाग्दछन् । यसको उदाहरणको रूपमा हामीले उनको कविता 'कालखण्ड'लाई लिन सक्छौँ,
चेतनाका अवयवहरूलाई
बन्दी बनाएर
कैदखानाभित्र
उन्मुक्त आकाशको कुरा गर्नु
मात्र समय लेख्ने यात्रामा
इतिहासलाई एकलव्य बनाएर
द्रोणाचार्य बन्नुजस्तै हो ।
उनको यो कविताको अंशलाईर् कुनै निबन्धको वाक्य झैँ यसरी पनि पढ्न सकिन्छ ः चेतनाका अवयवहरूलाई बन्दी बनाएर कैदखानाभित्र उन्मुक्त आकाशको कुरा गर्नु भनेको मात्र समय लेख्ने यात्रामा इतिहासलाई एकलव्य बनाएर द्रोणाचार्य बन्नुजस्तै हो । यसरी सुन्दर कविताहरूलाई केही ठाउँमा यस प्रकारको संरचनाले बिगारेको पाइन्छ । उनका कविताहरू सरल छैनन् तर बोधगम्य छन् । उनका प्रतीकहरू जटिल छैनन् तर समयको पदचाप सुनाउन सशक्त भएर उभिएका छन् ।
संग्रहको अर्को आलोच्य पक्ष भनेको यसको कभर हो । कभरको सिरानमा 'कविता लेखनका २५ वर्ष' टाँसिएको छ भने पुछारको देब्रेतर्फ 'चक्रव्यूह र युद्धपीडाहरूका लेखक' भनेर झुन्डयाइएको छ । यस्ता कुराले प्रस्तुत संग्रहमा कुनै पनि महत्त्व राख्दैनन् । यसले स्रस्टा आफ्नो गुणात्मकताभन्दा पनि समयको लगानी देखाएर अगाडि आउन खोजेको देखाउँछ । त्यस्तै संगीतले यही पुस्तकको महत्त्वलाई टार्दै आफूलाई पूर्व प्रकाशित पुस्तकको छायामा रहेको देखाउन खोजेका हुन् भन्ने भ्रम सिर्जना गर्दछ । साहित्यिक पुस्तकमा भन्दा पनि यस प्रकारका प्रयोगले विकाउ विकासे पुस्तकलाई धेरै सहयोग गर्दछन् । यसले गर्दा न त प्रकाशक अक्षर समूहले लिएको आफ्नो लक्ष्यमा अगाडि बढेको छ भन्नेमा ढुक्क हुन सकिन्छ न त कवि स्वयं आफ्ना रचनामा विश्वस्त छन् भन्ने पुष्टि हुन्छ । आगामी प्रकाशनमा प्रकाशकले यस्ता कुरामा ध्यान दिनु जरुरी छ ।