19 वर्षदेखि निरन्तर
समकालीन साहित्य
समकालीन साहित्य
सधै जसो जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा मान्छेको भिडभाड,कल्याङ्मल्याङ् । ढोकाबाट भित्र छिर्ने वित्तिकै छेवैमा सेतो वोर्डमा सबैको नजर परिहाल्छ । वोर्डको सिरानमा कालो मार्करले लेखिएको छ थुनुवाहरुको विवरण । त्यसको लगतै क्रम संख्या, नाम, ठेगाना, मुद्दा, हिरासतमा रहेको मिति भनेर लेखिएको छ। मुद्दामा सबै भन्दा बढी सवारी दुर्घटना, त्यस पछि क्रमस चोरी, जक, ज्यान मार्ने उद्योग, कुटपिट यस्तै यस्तै देखिन्छ । त्यसै मध्ये सातौँ नम्बरमा बिर्खबहादुरको नाम अङ्कित छ । उसको ठेगाना नवलपरासी पूर्व लेखिएको छ । मितिले हिसाब गर्दा उ त्यहाँ रहेको पनि १५ दिन भइसकेको छ । उसको अगाडि जक/सार्वजनिक (जवरजस्ती करणी र सार्वजनिक अपराध) लेखिएको छ । माथिल्लो तलामा रहेको एसपीको कार्यकक्षतर्फ जाने भर्याङ् चढ्दा जो कोहीका नजर छेउका कोठाहरुमा पर्छन् । हतकडी लगाइएका कैदीहरू कोचाकोच छन् । केही भित्तामा कुहिना टेकाएर त कोही शरीरलाई आडलगाएर, खुट्टा पसरारेर बसिरहेका छन् । बीच बीचमा केही पाखुराको सिरानी हालेर लम्पसार सुतिरहेका छन् । त्यसैको नजिकैको सानो कोठामा चारपाँच जना अधबैसें महिला एकआपसमा खासखुस गर्दै छन् । पुरुष राखिएको कोठा, सजिलै बस्ने हो भने ५-७ जनामा मात्र अट्ने हो । त्यस कोठामा पन्ध्र-सोह्र जना कोचाकोच अटिरहेका छन् ।
आउने-जानेहरूको ती कोठातर्फ नजर पर्दा अनुहारमा फरकपन देखिन्छ । केही आगन्तुकले नजरसँगै घृणाले नाक खुम्च्याउँथे। कोठामा बसेका र सुतेर पनि ननिदाएकाहरुको पनि आउने जाने प्रति नजर त पर्नेनै भयो । नजर जुद्धा कोठामा रहेकाहरुले पनि कटाक्ष गर्दै आँखा तर्दथे । अरूले झैँ कटाक्ष गर्नुको सट्टा बिर्खबहादुर भने शून्य नजरले टोलाइरहन्थ्यो। थुनुवालाई भेटन पाउने समयमा लविको छेउको फलामे च्यानल गेटनेर रहेको खाली स्थानमा दैनिक भिड्भाड हुन्छ । प्रायको नाम बोलाइन्छ । एक एक गरी भित्रकाले खाली भाँडा दिने र बाहिरबाट भेट्न आउनेले ल्याएका पोका भाँडा भित्रदिने क्रमचल्छ । बिर्खबहादुर भनेर बोलाएको कुनै दिन सुनिदैन । भेटको समय पछि कोठामा रहेने कसैको हातमा फलफुल, कसैको हातमा मासु चिउरा. कसैको हातमा सेलरोटी र अचार । बिर्खबहादुरलाई भने भेटन आउलान् भन्ने प्रतिक्षा पनि छैन खानाको आश पनि छैन । नजिकमा रहेको कसैले दिएको थोरै खाए पनि, ऊ मौन नै रहन्थ्यो । उसका आँखा भने भित्रै कतै विगतमा हराइरहेका थिए । अरुले जस्तो बहिरका मान्छेले आँखा गाडेर हेर्दा बिर्खबहादुरले हेर्नेलाई आँखा तरेर पनि हेर्दैन । उसका आँखा आफैमा उदास छन् ।
चलचित्रका दृष्य जस्तै उसको मनमा पटक पटक विगतका घटनाहरु घुमिरहन्छन् । बिर्खबहादुर चार–पाँच वर्षको हुँदा उसका बाबु कृष्णबहादुर ज्यानमारा मुद्दामा जेल परे। किन, कसरी—उसलाई थाहा थिएन । बज्यैले कहिलेकाहीँ भन्थिन्-“मेरो छोरा सोझो थियो, उसलाई फसाइयो…” बाबु जेल परेको एक वर्ष नहुँदै उसकी आमाले दोस्रो विहे गरिन् । भरभराउँदो युवती कसरी बसुन् ज्यान केसमा जेल परेको लोग्नेलाई बर्षौ पर्खेर ? अदालतले तोकेको २० वर्ष उनको लागि त सिङ्गै एक युग थियो । हुन पनि २४ वर्षे उनको जवानीले २० वर्ष पछिसम्म पर्खन सक्दैनथ्यो । उमेरको तिर्खा र भविष्यको डरले ममतालाई जित्यो। बिर्खबहादुर टुहुरो हुन पुग्यो । अब उसको संसार एउटै थियो-उसकी बज्यै । उसको बाबु भने पनि आमा भने पनि उसकी बज्यै । टुहुरोको एक मात्र सहारा बज्यै।
आफु कालो अक्षर भैँसी बराबर भएकी बज्यैले छोरालाई समेत पढाउन नपाएकोमा पश्चाताप थियो । नातीलाई नजिकमा रहेको प्राथमिक विद्यालयमा भर्ना गराइदिन् । छ वर्षको बिर्खबहादुर टुकु टुकु विद्यालयमा जान सुरु गर्यो । घरमा दाजु भाइ दिदी बहिनी कोही नभएको बिर्खबहादुरलाई विद्यालयमा धेरै साथीहरु हुने, खेल्न पनि पाइने, सर, मेडमहरुसँग पढ्न पनि पाइने, दंग थियो । सर मेडमले भन्ने गर्थे "टुहुरो भए पनि कस्तो फुर्ति, कस्तो चलाख " । उसको खुशी धेरै दिन टिक्न सकेन । उसको दौतरी त के माथिल्लो कक्षाका दाइ दिदीसँग खेल्दा पनि उसले जित्थ्यो ? उ मिसिएको समान उमेरको टिम पनि सधै विजयी । तर जीतको खुशियाली भन्दा पनि उसलाई हार्ने व्यक्तिले प्रयोग गर्ने "ज्यानमाराको छोरा" उपनामले खिन्न बनाउथ्यो । खेल जित्दा पनि उसैलाई दोष, हार्दा पनि उसैलाई गाली । 'ज्यानमाराको छोरा” भन्ने शब्दले उसको मनमा गहिरो चोट पार्थ्यो। त्यो शब्द केवल गाली होइन, उसको अस्तित्वमाथि प्रहार थियो । एक दिन उसँगैको साथीलाई कुहिनोले घच्च लागेछ । उसले साथीलाई घच्याउने चाहनाले त्यसो गरेको पनि थिएन । उसले रोए जस्तो अभिनय गर्दै शिक्षकलाई लगाइहाल्यो सर ज्यानमाराको छोराले हान्यो । शिक्षकहरुले न्याय गर्छन् भन्ने ठान्थ्यो बिर्खबहादुर । त्यस दिन शिक्षकले पनि अगाडी बोलाएर "बाबु जस्तो हुने होइन" । गल्ती गरे जेलमा परिन्छ भन्ने थाह छैन । मात्र भनेन् अन्तिममा "ज्यानमाराको छोरा" भन्न पनि बाँकी राखेनन् । शिक्षकलाई त्यो सामन्य थियो तर उसको लागि आकासै खसेजस्तो भयो । शिक्षकले बाबु जस्तो नबन" भन्नु उसको लागि संसारकै सबैभन्दा ठूलो गाली र सजायभन्दा ठूलो चोट थियो। त्यस दिनदेखि उसले विद्यालय मात्र होइन, शिक्षकमाथिको विश्वास पनि गुमायो । त्यस दिन जेन तेन बस्यो र झोला बोकेर घर फर्क्यो। बेलुकी बज्यैले खाना बोलाउँदा पनि उ खान मन गरेन । करलगाएर बज्यैले बनाएको खाना खुवाइन । भोलिपल्ट खाना खान हतार गर्ने र भौकै भए पनि विद्यालय जान्छु भन्ने बिर्खबहादुरले खाना खान पनि खोजेन र विद्यालय जान हतार पनि गरेन । बज्यैले खाना बोलाउदा उल्टै खाना पनि खान्न स्कुल पनि जान्न पो भन्न थाल्यो । बज्यैले पढेलेखेर ज्ञानी मान्छे बन्नु पर्छ, स्कुल जानु पर्छ । भनेर सम्झाइन उसले मानेन । दिक्क भएर बज्यैले स्कुल नगए पनि नजालास् खाना त खा भने पछि मात्र थरै खाना खायो । त्यस दिन देखि विद्यालयमा गएन । गाउँमा उसका मिल्ने साथीहरुसँग खेल्थ्यो । विद्यालय घरको नजिकै थियो । विदाको दिन विद्यालयमा जान्थ्यो र विद्यालयको चौरमा खेल्थ्यो । उसको लागि पढाइ लेखाइ विराना भए ।
उ बज्यैको एक मात्र साहारा थियो । उसको पनि एक मात्र आमा भने पनि, बाबु भने पनि, अभिभावक भने पनि, माया गर्ने मान्छे जे भने पनि बज्यै नै थिइन । बज्यैलाई छोरा जेल परेको, बुहारी घर छाडेर गएको सबै दुख विर्साउने त्यहि बिर्खबहादुर थियो । त्यसैको मुख हेरेर त्यसैको साहराको लागि उनि बाँच्ने निहुँ थियो ।
पढाइ लेखाइ रोकिए पनि समय त रोकिने भएन । उसकी बज्यै झनै बुढी हुदै गइन् । जीवनका ठुला ठुला बज्रपात सहने बानी परेको उनको शरीर पनि कुप्रिइ सकेको, मासुले छाडेर हाड र छालामात्रको फुकिढल भै सकेको थियो । एक दिन निकै विरामी परिन् । खडाइले बारेको र खरले छाएको तिनीहरुको घर तथा झुप्रोमा विरामी हुँदा अस्पताल लैजाने पैसा थिएन । झुप्रोमा त थोत्रा, झुत्रा झुत्रा परेका एक जोर ओडने ओछ्याउने र नाति बज्यैका टालटुल पारेर बनाएका लगाउने कपडा, दुईजनालाई खाना पकाउने ताउली, भजालो र खाना खाने थाल र बटुका मात्र । सम्पत्ति भने पनि त्यहि थियो जायजेथा भने पनि त्यहि झुप्रो । अस्पताल जान गाडी भाडा तिर्ने अस्पतालको शुल्क तिर्ने पैसा उनीसँग कसरी होस् । बिर्खबहादुर कमाउन सक्ने भएको थिएन । फुकिढल बुढि मान्छे ज्याला मजदुरी गर्न सक्ने कुरै भएन । तीन, चार दिन कामज्वरो आयो पाँचौँ दिनको दिन बज्यैले अन्तिम सास फेरिन् । बिर्खबहादुरको सहाराको अन्तिम त्यान्द्रो पनि चुँडियो। बिर्खबहादुरको एकै पटक बाबु ढले, आमा ढलिन, साहारा ढल्यो, सबै ढल्यो । नजिकका छिमेकी मिलेर उसकी हजुर आमाको अन्त्येष्टि गरिदिए । दुईचार दिन घरमा मान्छे आए अनि घर सुनसान भयो । नजिकका छिमेकीले मायाले दिए खान पाउने, अन्यथा भोकै बस्नेमा बिर्खबहादुर पुग्यो ।
बिर्खबहादुर एक्लो भयो । उसकोलागि संसार आफन्त विहिन र सुन्य । उ जता खाना पाइन्छ त्यतै हिड्ने, भौतारिने गर्न थाल्यो । कहिले बजार तिर भौतारियो । कहिले गाउँ चाहर्यो । गर्दा गर्दा लफडा केटाहरुसँग संगत भयो । खानको लागि कहिले प्लास्टिक बटुलेर बेच्यो, कहिले खाली सिसि । कहिले पसल र होटलका मान्छेले गराएको सानो तिनो काम गर्यो, त्यसको ज्याला स्वरुप एक पेट खाना खान पायो । एउटा होटलमा भाँडा माझ्ने काम गरे खाना पनि दिन्छु, पकेट खर्च पनि दिन्छु भन्दा उसले मान्यो । त्यस होटलमा काम गर्दा उसका हातहरु फाटे, घाउ घाउले भरिए, हातका छाला उक्के, हातका काप काप कुहे जस्ता भए । उसलाई सबैले हेयको भावले हेरें । यस होटलको काम र पाएको थोरै ज्यालाले उसको विश्वास भने जगायो । आफ्नो कमाइमा बाँच्न सकिने रहेछ भन्ने महसुस गर्यो । होटलमा खाना खाना आउने धेरै मान्छेलाई उसले देख्यो । कसै कसैले उसलाई निकै मायाको भावले पनि हेरें त्यसले उसलाई यो संसारमा दयालु मान्छे पनि रहेछन् भन्ने पनि भयो ।
होटलको कामले खाना त चलेको थियो । उसलाई होटलाका साहु साहुनी र धेरै मान्छेले गर्ने अवहेलनाले भने उसलाई मुटुमै घोच्थ्यो । साहुले कामको पारिश्रमिक भनेर दिएको दुई चार सय पनि उसको खल्तिमा हुन थालेको थियो । उसले आफ्नो कमाइ दिनुपर्ने कोही थिएन । साहुले दिएको सबै उसैको खल्तिमा हुन्थ्यो । हुन त उसलाई पनि नयाँ नयाँ कपडा लगाउँन, अरु मान्छे जस्तै होटलको टेवल कुर्चिमा बसेर मनपर्ने मिठा मिठा परिकार मगाएर खान मन लाग्थ्यो । साथीहरुले साइकल चडेको देखेर पनि उ लोभिन थालेको थियो । उसका साथीहरु लुकी छिपी रक्सि खाने पनि गर्न थालेका थिए । उसलाई भने रक्सि मन पर्दैनथ्यो । रक्सिको कुरा निकाल्दा उसकी बज्यैले उसको बाबु सोझो मान्छे रक्सि पिउनाले गर्दा उसलाई फसाए भनेर पटक पटक भनेको स्मरण हुन्थ्यो । बजारका केहि केटा साथीहरु लागुपदार्थ दुर्वेसनमा पक्रिए । बिर्खबहादुरलाई भने लागु पदार्थ सेवन गर्ने पनि मन गरेन ।
एक दिनको कुरा हो एउटा घरका सबै मान्छेहरु घुम्न गएर चार पाँच दिनको लागि केटा मात्र एक्लै घरमा बस्नु पर्ने भएको रहेछ । उसको घरमा ठूलो टिभी थियो । त्यसमा नेट जोडेर युटुभ र विभिन्न भिडियोहरु हेर्न मिल्ने थियो। घरमा एक्लो भएको केटाले उसका साथीहरुलाई "म एक्लै छु बेलुकी हाम्रो घरमा भिडियो हेर्न आउनु" भनेको रहेछ । चिनेको एकजनाले बिर्खबहादुरलाई पनि फिल्म हेर्न जाउँ भन्यो । फिल्माका हिरो हिरोइनका तस्विरहरु उसले पनि देखेको थियो । ती हिरो हीरोइनलाई देखाउने फिल्म कस्तो हुने रहेछ उसलाई पनि हेर्ने मन भयो । जाउँ भन्ने साथीसंगै बिर्खबहादुर पनि उसको घरमा गयो । सबै भएर फिल्म हेरें । फिल्मको कथामा हिरोले दुख, कस्ट सहेर, मेहनत गरेर राम्रो मान्छे भएको र उसको जीत भएको देखाइएको थियो । उसलाई त्यो कथाले मनमात्र छोएन सपना पनि देखायो । अर्को दिन पनि साथीहरुले फिल्म हेर्ना जाउँ भने । त्यस समुहमा उसको उमेका भन्दा अलि ठूला १५ – २० वर्षका केटाहरु पनि रहेछन् । एक पटक फिल्म लगाए पनि, फिल्म सुरु के भयएको थियो, एक अली ठूलो केटाले "यस्ता फिल्म मात्र के हेर्नु ब्लु फिल्म हेरौं" भन्यो । त्यस दिन त्यहाँ जम्मा ८-१० जना मात्र केटहरु थिए । फिल्म त थाहा थियो तर ब्लु फिल्म भन्ने कुरा उसकोलागि नौलो लाग्यो, उत्सुकता जाग्यो । पछि हेर्दा त नाङ्गा मान्छे पो देखिन थाले । उसलाई पहिला हेरेको फिल्मको कथा, हिरो हिरोइन मन परेका थिए । यस पटक त्यस्ता हिरो हिरोइन थिएनन् । फिल्ममा कथा थिएनन् । केवल नाङ्गा केटा केटी र यौनसंपर्कका कुरा मात्र देखाइएको रहेछ । उ एक्लै निस्केर जाने कुरा भएन ढोका पनि बन्द गरिएको थियो । करिव एक घण्टामा भिडियो सकियो । सबै केटाहरु निस्के । बाटो सुनसान भैसकेको थियो। मान्छेको आवत जावत अलि कम थियो । त्यो घरबाट बाहिर निक्केर हिड्दै थिए, त्यसै क्रममा हिड्दै गरेका दुईजना १५-१६ वर्षका केटीहरु बाटोमा विपरिततर्फबाट आउदै गरेका देखिए । बिर्खबहादुर पनि उनीहरूसँगै थियो-न बुझेको, न सोचेको… केवल भीडसँग बगेको।
उसको समुहमा रहेका अलि ठुला केटाहरुले ती केटीहरुलाई बाटो छेके र गिज्याउन थाले । केटीहरु अक्कन बक्क भए, बोल्दै नबोल्ने भए । ती केटाहरु मध्यको एक केटाले एउटी केहटीको हात समात्यो र अर्को केटीलाई पनि अरुले समाते त्यहि ब्लु फिल्म हेरेको घरतर्फ लगे । केटीहरुलाई सबै मिलेर घर भित्र लतारे । बिर्खहाबादुर पनि रमाइलो मान्दै तीनै केटाको पछि पछि लागेको थियो । उसको घरको कोठामा पुर्यएर केहि छिन पहिला हेरेको भिडियो फेरी लगाए । अनि केटीहरुको शरीर नङ्ग्याउन थाले । कटीहरु वल्लो पल्लो घरका छिमेकीले सुन्ने गरेर जोर जोरले रुन र कराउन थाले । उ ति केटाहरुको समुहमा सबै भन्दा सानो थियो । ती केटीहरुको रुवाइले उसलाई पनि नरामाइलो लग्यो । उसको मनले भन्यो—तिनीहरुलाई छाडिदिए हुन्थ्यो । ऊ त केवल 'भीडको पछि लागेको न थियो । उ बोल्न सकेन । केवल मौन दर्शक भयो । एकै छिन पछि त्यहाँ त स्थानीय मान्छे र प्रहरी पुगें । त्यहाँ भएका सबै केटाहरुलाई प्रहरीले पक्रे र प्रहरी थानामा लिएर गए । भोलीपल्ट ती सबै केटाहरुलाई जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा लगियो । सबै केटाहरुलाई जक (जबरजस्ती करणी)मुद्दा लगाइयो । न्यायालयले मुद्दाको किनारा लगाउदै उनीहरुलाई जक अपराध अनुसार सजाय सुनायो ।
बिर्खबहादुरको भोगाइ धेरै थियो तर उसको उमेर भने जम्मा १२ वर्षमा टेकेको थियो । १८ वर्ष नपुगेको भनेर उसलाई बाल सुधार गृहमा पठाइयो। बालसुधार गृहमा उ जस्तै धेरै साथीहरु थिए । कोही चोरी, कोही पकेटमारा, कोही ज्यान मार्ने उद्योग, जस्ता मुद्दामा पुगेका थिए । एक दिनको कुरा हो त्यहाँ जिल्लाको शिक्षाको ठूलो मान्छे आउछन् रे भन्ने खवर भयो । बालगृहका व्यवस्थापकले ती आउने मान्छेलाई हामीलाई पढ्ने व्यवस्था गरिदिन भन भनेर सम्झाए । बिर्खबहादुर उसका साथीहरुलाई समेत भेट्न आएका ती जिल्ला शिक्षा अधिकारीलाई हामीले पढ्न चाहन्छौं शिक्षक पठाइदिनुस् भनेर सामुहिक रुपमा अनुरोध गरें । ती मान्छेले हुन्छ, म पठाइदिन्छु । तिमीहरु परिस्थितिले यहाँ परेका छौ, तिमीहरुले लेखपढ गर्नु पर्छ । संसारमा जेलमा परेका मान्छेहरुले जेलमा नै पढेर विद्वान, लेखक र ठूला नेता बनेका छन्। "तिमीहरुले पनि पुस्तक पढ्ने बानी गर" भनेर सम्झाए । उसले आफ्नो छेउमा बसेको साथीलाई हेर्यो, जो भोक मेटाउन एउटा पाउरोटी चोर्दा समातिएको थियो। अर्कोतिर एउटा यस्तो केटो थियो, जो साथीहरूको उक्साहटमा परेर नशाको दलदलमा फसेको थियो। उ र उसका साथीहरुलाई उनले भनेको कुरा मन पर्यो । दुई चार दिन पछि एक जना हाम्रो दाइ जस्तो व्यक्ति हामीलाई पढाउन आए । त्यहाँको व्यवस्था मिलाउने र हामीलाई सम्झाउनेले भन्दै थिए । यि त उनै जिल्ला शिक्षा अधिकारीका छोरा हुन् । हामीलाई ति शिक्षक निकै मन परेको थियो । तिनको न्यानो बोली, मायालु व्यवहार । उनले हामीलाई आफ्नै भाइबैनी जस्तो गर्थे, सम्झाइ बुझाइ पढाँउथे र हामीलाई साथीजस्तो गर्थे, ठट्टा गर्थे, हामीसंगै रामउँथे । उनले हामीलाई अपराधी जस्तो व्यवहार गरेरन् । उनले पनि भन्ने गर्थे “तिमीहरू खराब होइनौ, परिस्थिति खराब हो,” तिमीहरुले अव मेहनत गरेर पढाइमा राम्रो गर्नु पर्छ । हुन पनि कस्तो राम्रो पढेका, एकै जनाले गणित, विज्ञान, अंग्रेजी सबै राम्रोसंग पढाउन जानेका र बुझाउन सक्ने । ती शिक्षकको बोली र व्यवहारले बिर्खबहादुरको मनमा आशाको सानो दियो बल्यो। विडम्वना उनी धेरै दिन बसेनन् । उनको त्यहाँ बस्ने अवधि सकियो रें भन्ने सुनियो । पछि अलि पाका शिक्षकहरु आए । उनिहरुले पनि अर्थि त दिन्थे तर उनिहरु कहिले आउने, कहिले नआउने, झारा टारे जस्तो गर्थे । नजानेको कुरा सोध्दा उल्टै हप्काउथे । जे भए पनि बिर्खबहादुर र उसका साथीहरुको पढाइ हुँदै थियो कक्षा पनि चढ्दै थिए ।
फेरी अर्को घटना घट्यो । एक दिन एकाएक त्यहाँ भएका ठूला दाइहरुले हल्ला गर्न थाले । "खाना राम्रो छैन, हाम्रो सुविधा अरु कसैले खाइदियो, हामीलाई सुविधा दिइएन" । हल्ला गर्दा गर्दै त्यहाँ भएका एक जनाले नजिकको भित्तामा एक लात्ता हाने । अरुले पनि थपे । एकसल ईटा भएको त्यो भित्री पर्खाल भत्कियो । ईटाहरुको थुप्रो नै लाग्यो । अनि कोही ईटा लिएर भान्सातर्फ लागे कोही ईटा पर्खाल बाहिर फ्याक्न थाले । बिर्खबहादुर बसिरहेको त्यो घर र उसको पाठसाला एकै छिनमा रणभुमिमा बदलियो । आगो लाग्यो । गेटका पुलिसहरुको भागाभाग भयो । त्यहाँबाट सबै बाहिर निस्के, कसैले भन्दै थिए "हामी नभागौं" । ठुला दाइहरुले भाग भाग भनेर उक्साउदै भागाभाग गरे । बिर्खबहादुर र उसका केहि साथिहरु के गरौं ? कसो गरौं ? भनी अलमलमा पर्दै थिए । त्यति बेलै दमकलहरु आए र हतियार सहितका प्रहरीका भेनहरु पनि आए । ठुलो समुहमा आएको टोलीले गेटको नजिकै बिर्खबहादुर र उसका अलमलमा परेका केटाहरुलाई सबै भन्दा पहिला समायो । भाग्ने भागीहाले बिर्खबाहादुर सहितका अलमलमा पर्नेलाई प्रहरीले सबै भन्दा पहिला समातेर हतकडी लगायो । अनि त्यहाँ जिल्ला प्रहरी कार्यालयको हिरासत कक्षमा ल्याएर राखे । बिर्खबहादुर पनि विभिन्न मुद्दालागेर हिरासतमा रहेका मध्ये एकजना भएको छ । उसको अनुहारमा न अपराधको बोध छ, न त उसको अनुहारमा तिनीहरुतर्फ हेर्ने प्रति आक्रोस छ । उसका आँखा शान्त छन्, तर त्यो शान्ति भित्र गहिरो आँधी लुकेको छ । न त उसलाई भेट्न आउने मान्छे छन् न त अरुलाई जस्तो मिठामिठा परिकार आउने गर्छन् । ऊ सोचिरहेको छ-मेरो अपराध के हो ? मैले के गल्ती गरेँ ? सायद बिर्खबाहुरले गरेको सबैभन्दा ठूलो अपराध एउटै थियो-एक ज्यानमाराको छोरा भएर जन्मनु ।
रमाकान्त शर्मा, चितवन