19 वर्षदेखि निरन्तर
समकालीन साहित्य
समकालीन साहित्य
रात फेरि झरेको थियो। तर त्यो रात सामान्य थिएन। त्यो आकाशबाट झरेको शान्त अँध्यारो थिएन, बरु धुवाँ, बारुद र डरले भरिएको एउटा जीवित घाउ थियो। हावा पनि शान्त थिएन, त्यो कराइरहेको थियो। कहिले टाढा, कहिले नजिक। जस्तो आकाश आफैँ टुक्रिँदै रोइरहेको हो। चन्द्रमा देखिँदैनथ्यो, उसले आफ्नो अनुहार ढाकेको थियो। ताराहरू चम्किन छोडेका थिए। सायद उनीहरू पनि युद्धको आवाजले डराएर आकाशको कुनै कुनामा लुकिरहेका थिए।
सिरियाको त्यो सानो गाउँ, नक्सामा कहिल्यै ठूलो अक्षरमा लेखिएको थिएन। तर आज त्यो गाउँ संसारको पीडाको केन्द्र बनेको थियो। त्यहाँ घरहरू थिए, तर घर जस्तो थिएनन्। भत्किएका पर्खालहरू, चिरा परेका छाना, आधा जलेका ढोका सबै कुरा मृत्युको स्मारकजस्तै उभिएका थिए। हरेक ढुंगाले केही भन्न खोज्थ्यो, तर शब्दहरू विस्फोटको आवाजमा हराइसकेका थिए।
त्यही भग्नावशेषको बीचमा एउटा बालक बसेको थियो। नाम थियो युसुफ। उमेर केवल नौ वर्ष। तर आँखामा समयभन्दा भारी अनुभूति थियो जसले बालापन होइन, विनाश पढेको थियो। उसका आँखामा खेल मैदान थिएन, त्यहाँ धुवाँ थियो। उसका कानमा लोरी होइन, विस्फोटको गर्जन थियो। उसका हातमा कापी होइन, डरको धुलो थियो।
उसले कहिल्यै बाल्यकाललाई चिनेको थिएन। उसको पहिलो स्मृति आमाको हाँसो होइन, बरु आकाश च्यातिने आवाज थियो। वर्णमाला सिक्नुभन्दा पहिले उसले “बच” शब्द चिनेको थियो। र “दौड” शब्द उसको जीवनको पहिलो आदेश बनेको थियो।
त्यो गाउँमा हावा पनि बदलिएको थियो। पहिले त्यो हावाले जैतुनको बोटको सुवास ल्याउँथ्यो। अब त्यो हावाले जलेको काठ, धुवाँ र रगतको गन्ध ल्याउँथ्यो। युसुफले धेरै पटक नाक थुनेको थियो, तर गन्ध नरोकिने कुरा उसले धेरै पहिले बुझिसकेको थियो। युद्ध केवल कानले सुन्ने कुरा होइन, त्यो त शरीरभित्र पस्ने गन्ध हो।
उसको घर कहिल्यै यस्तो मौन थिएन। पहिले बिहान आमा रोटी पकाउँथिन्। तन्दुरको तातोले घरलाई जीवन दिन्थ्यो। बुबा पुरानो रेडियोमा समाचार सुन्थे। बहिनी सानो स्वरमा गीत गाइरहन्थी। घर सानो थियो, तर जीवन ठूलो थियो। आँगनमा कबूतरहरू आउँथे। जैतुनको रुखले छाया दिन्थ्यो।
तर त्यो संसार अब छैन।
अब तन्दुर चिसो छ। रेडियो मौन छ। हाँसो हराएको छ। जैतुनको रुख आधा जलेको छ। र कबूतरहरू? सायद उनीहरू पनि शान्ति खोज्दै टाढा उडिसकेका छन्।
त्यो बिहान युसुफले अझै सम्झन्छ। आकाश अचानक कराएको थियो। पहिलो विस्फोट, दोस्रो, तेस्रो… अनि पूरा संसार टुक्रिएको जस्तो भयो। धुलो यति बाक्लो थियो कि सूर्य पनि हरायो।
उसले आमाको आवाज सुनेको थियो
“युसुफ… दौड…”
तर त्यो आवाज पूरा हुन पाएन।
भित्ताहरू ढले। घर भत्कियो। आकाश खस्यो।
जब धुलो बसेको थियो, संसार उस्तै थिएन।
उसले आमालाई खोज्यो। बुबालाई खोज्यो। बहिनीलाई खोज्यो। तर भेटियो केवल एउटा रातो स्कार्फ।
त्यो स्कार्फमा पहिले फूल थिए। अब रगत थियो।
त्यो दिनदेखि युसुफले आँसु गन्न छोड्यो। किनकि आँसु पनि सीमित हुन्छन्। तर पीडा सीमित हुँदैन। भोक सकिँदैन। डर सकिँदैन। युद्ध सकिँदैन। र सम्झना… सम्झना त अझै गहिरो हुँदै जान्छ।
अब ऊ भग्न घरको कुनामा सुत्थ्यो। आधा आकाश उसको छाना थियो। आधा धुवाँ उसको ओढ्ने। रातभर मुसाहरू दौडिन्थे। हावा चिसो भएर भित्र पस्थ्यो। हरेक आवाज उसको लागि मृत्युको संकेत थियो। निद्रा आउँथ्यो, तर सपना आउँदैनथ्यो। युद्धले बालबालिकाबाट सबैभन्दा पहिले सपना चोर्छ।
बिहान ऊ भग्न विद्यालयतिर जान्थ्यो। त्यो विद्यालय अब विद्यालय थिएन। त्यो एउटा मौन समाधि थियो। भित्तामा अझै लेखिएको थियो “शान्ति।”
तर त्यही शब्दको तल गोलीको प्वाल थियो।
युसुफले त्यो शब्द छोयो। उसलाई लाग्यो—मानिसहरूले शब्द त बनाउन सक्छन्, तर अर्थ जोगाउन सक्दैनन्।
ऊ हरेक दिन एउटा पुरानो कापी बोकेर आउँथ्यो। त्यहाँ गणित थिएन। इतिहास थिएन। भूगोल थिएन। त्यहाँ केवल नामहरू थिए।
उसका आमाबुबा। बहिनी। छिमेकीहरू। हराएको गाउँका मानिसहरू।
हरेक नाम एउटा चिहान थियो। हरेक अक्षर एउटा चिच्याहट।
एक दिन सहायता संस्था आयो। उनीहरूले रोटी बाँडे। औषधि बाँडे। कम्बल बाँडे।
एक विदेशी महिलाले सोधिन्
“तिमीलाई के चाहिन्छ?”
युसुफले लामो समय केही बोलेन। उसले रोटी हेरेन। कम्बल हेरेन।
उसले आकाश हेर्यो।
अनि बिस्तारै भन्यो—
“मलाई एउटा रात चाहिन्छ… जुन रातमा आकाश नकराओस्।”
त्यो शब्द सुनेर महिला रोइन्। तर युसुफ रोएन। किनकि धेरै रोएको मानिससँग आँसु बाँकी हुँदैन।
त्यस साँझ सूर्य रगतजस्तै रातो भएर अस्तायो।
युसुफ भग्न जैतुनको रुखमुनि बस्यो। माटो चिसो थियो। धुवाँ अझै आकाशमा तैरिरहेको थियो। उसले आफ्नो सानो हातले जमिन खन्यो। अनि एउटा सानो बीउ गाड्यो।
किन? उसलाई पनि थाहा थिएन।
सायद युद्धभन्दा गहिरो केही कुरा उसको हृदयमा बाँकी थियो।
आशा।
र आशा सधैँ सानो हुन्छ बीउजस्तै। तर त्यो बीउले कहिल्यै चिच्याउँदैन। त्यो चुपचाप बढ्छ।
त्यो रात आकाश फेरि करायो। तर युसुफले पहिलो पटक त्यो आवाजलाई मात्र सुनेन, त्यसलाई पार गरेर केही देख्यो टाढा, धेरै टाढा, एउटा हरियो संसारको सम्भावना।
र पहिलो पटक, धुवाँभित्र पनि उसको मनले बिस्तारै फुसफुसायो
“सायद, बिहान अझै मरेको छैन।”