19 वर्षदेखि निरन्तर
समकालीन साहित्य
समकालीन साहित्य
ऊ सधैँ उस्तै देखिन्थ्यो—शान्त, गम्भीर र केही हराएको मान्छेजस्तो । भीडमा पनि एक्लो, हाँसोको बिचमा पनि सधै उदास । उसको अनुहारमा कहिल्यै ठूलो दुःख देखिँदैनथ्यो, तर आँखाको गहिराइमा भने कुनै नबोलिएको कथा सधैँ तैरिरहेको हुन्थ्यो ।
गाउँका मानिसहरू उसलाई “मौन मान्छे” भनेर चिन्थे । कसैले बाटोमा भेट्दा सोध्थे, “कस्तो छौ?”
ऊ हल्का मुस्कुराउँथ्यो ।
“ठिकै छु ।”
बस्, यति नै ।
उसको ‘ठिकै छु’ भित्र कति ठूलो आँधी चलिरहेको थियो, त्यो कसैले बुझ्न सकेन ।
हरेक बिहान ऊ गाउँको पुरानो चौतारोमा आएर केही बेर बस्थ्यो । हातमा चिया हुन्थ्यो, तर चिया चिसो नहुन्जेल उसले कहिल्यै पिउँदैनथ्यो । उसको नजर टाढाको पहाडतिर हुन्थ्यो । कहिलेकाहीँ आँखाबाट एउटा थोपा आँसु झर्थ्यो, ऊ तुरुन्तै हातको पछाडिले पुछिदिन्थ्यो ।
“सायद घरमा केही समस्या होला,” कसैले भन्थ्यो ।
“सायद प्रेममा धोका खाएको होला,” अर्को अनुमान लगाउँथ्यो ।
“अलि विचित्र स्वभावको मान्छे हो,” कसैले हाँस्दै भन्थ्यो ।
तर सत्य के थियो, कसैलाई थाहा थिएन ।
एक दिन गाउँमा नयाँ शिक्षक आए—अरुण । उनी मानिसको बोलीभन्दा मौनता पढ्न रुचाउँथे । पहिलो दिनदेखि नै उनले त्यो मान्छेलाई ध्यान दिए । अरूले उसको चुप्पीलाई स्वभाव मानेका थिए, तर अरुणले त्यसलाई संकेत ठाने ।
एक साँझ चौतारोमा दुवै जना सँगै बसे ।
अरुणले केही सोधेनन् ।
केही बेरपछि उनले भने, “कहिलेकाहीँ मानिसले बोल्न नसकेको होइन, बोल्ने मान्छे नभेटेको हुन्छ ।”
ऊ पहिलोपटक अरुणतिर फर्केर हेर्यो ।
उसको आँखामा अनौठो कम्पन थियो ।
तर केही बोलेन ।
अरुण पनि चुप लागे ।
त्यो मौनता असहज थिएन । बरु वर्षौँदेखि बन्द रहेको ढोकासामु कसैले आएर चुपचाप बसिदिएको जस्तो थियो ।
त्यस दिनपछि उनीहरू प्रायः सँगै बस्न थाले । अरुणले कहिल्यै उसको विगत खोतलेनन् । केवल सुन्न तयार रहे—ऊ बोलेमा सुन्न, नबोले पनि उसको मौनता सुन्न ।
एक दिन असारको ठूलो पानी परिरहेको थियो । गाउँको बाटो सुनसान थियो । चौतारोमुनि उनीहरू फेरि भेटिए ।
धेरै बेरपछि उसले बिस्तारै भन्यो, “तपाईंलाई थाहा छ, म किन धेरै बोल्दिनँ ?”
अरुणले टाउको हल्लाउँदै भने, “छैन ।”
“किनकि मैले धेरैपटक बोलेँ... तर कसैले सुनेन ।”
अरुण चुप रहे ।
उसले पहिलोपटक आफ्नो मनको ढोका खोल्न थाल्यो ।
वर्षौँअघि ऊसँग एउटा सानो परिवार थियो—आमा, श्रीमती र एउटी छोरी। जीवन सामान्य थियो। ठूलो सपना थिएन, तर सानो संसारमा ऊ खुसी थियो ।
एक रात गाउँमा गएको पहिरोले उसको संसार बगाइदियो ।
आमा र श्रीमतीलाई उसले बचाउन सकेन । छोरी भने घाइते अवस्थामा भेटिएकी थिई । अस्पताल पुर्याउँदा डाक्टरले भनेका थिए, “धेरै ढिला भयो ।”
त्यो वाक्य आजसम्म उसको कानमा बजिरहेको थियो ।
“त्यस दिनदेखि,” उसले भन्यो, “मसँग बाँकी केही रहेन ।”
अरुणले उसको काँधमा हात राखे ।
ऊ रोएन ।
सायद उसका आँसु धेरै पहिले नै सकिइसकेका थिए ।
“मानिसहरूले मलाई धेरै कुरा भने,” ऊ भन्दै गयो, “कसैले भाग्य भन्यो, कसैले कर्म । कसैले समयसँगै सबै ठिक हुन्छ भन्यो । तर कसैले पनि यो सोधेन—‘तिमीभित्र के बाँकी छ ?’”
अरुणको आँखासमेत रसाए ।
“म बोल्न चाहन्थेँ,” उसले भन्यो, “तर जसलाई सुनाउन चाहन्थेँ, उनीहरू नै थिएनन् । त्यसैले मैले बोल्न छोडेँ ।”
त्यसपछि लामो मौनता छायो ।
बाहिर पानी परिरह्यो ।
तर त्यो दिन पहिलोपटक उसको मौनता एक्लो थिएन ।
अरुणले भने, “तपाईंले यति वर्ष बोकेको पीडा आज केही हलुका भएको छ कि ?”
उसले धेरै बेरपछि मुस्कुराउँदै भन्यो, “थाहा छैन । तर आज पहिलोपटक लाग्यो—मेरो कुरा सुन्ने कोही रहेछ ।”
त्यसपछि गाउँलेहरूले उसमा सानो परिवर्तन देख्न थाले । ऊ अझै धेरै बोल्दैनथ्यो । तर चौतारोमा बसेर आउने-जाने मानिसलाई हेर्दा कहिलेकाहीँ मुस्कुराउँथ्यो । बालबालिका खेलिरहेको देख्दा उसको अनुहारमा हराएको उज्यालोको एउटा किरण देखिन्थ्यो ।
एक दिन उसले चौतारोछेउमा एउटा सानो बिरुवा रोप्यो ।
अरुणले सोधे, “यो केको बिरुवा हो ?”
उसले भन्यो, “थाहा छैन । तर हुर्कियो भने राम्रो होला ।”
अरुण मुस्कुराए ।
“तपाईं पनि त हुर्किन सक्नुहुन्छ नि—पीडासँगै ।”
उसले बिरुवातिर हेर्दै भन्यो, “पीडा त मेटिँदैन रहेछ सर । बस्, त्यससँग बाँच्न सिकिँदो रहेछ ।”
वर्षौँपछि पनि गाउँका मानिसहरू उसको पुरानो कथा पूरा जान्दैनथे । उनीहरू अझै उसलाई शान्त मान्छे नै भन्थे ।
तर अरुणलाई थाहा थियो—कहिलेकाहीँ सबैभन्दा धेरै बोल्ने मानिसको आवाज सुनिँदैन र सबैभन्दा धेरै पीडा बोकेको मानिस नै सबैभन्दा कम बोल्छ ।
उसको मौनता कमजोरी थिएन ।
त्यो उसको जीवनको चिहानमाथि उभिएको एउटा स्मारक थियो ।
र त्यो स्मारकमा कुनै शब्द लेखिएका थिएनन् ।
केवल दुईवटा आँखा थिए—जसले कहिल्यै भन्न नसकेको एउटा कथा सधैँ भनिरहेकै थिए ।