ठिकै भयो ,
बोझ थियो परिवारलाई नि ,
चारखुट्टेमा खाट ,
उडनेमा हवाइजहाज ,
गुड्नेमा गाडी ,
गिलोमा मानव-गोबर ,
ठोसमा ढुङ्गा ,
तरलमा स्वमूत्र ,
ग्यासमा ....
बाहेक सबै नै खान्थ्यो !
सबैले भन्थे ड्रग एडिक्ट ,
काट्थ्यो बाबुको पकेट ,
थेग्नु थेगिन आमाले ,
लुकाई छिपाई मायाले ,
दिएर आनासुकी ,
सम्म हजारौं रुपैयाँ ।
तर थामेन मायाले आमाको ,
गयो अन्त्यमा नभै कोहि कसैको ।
न कोहि कराउने न रुने आगनमा ,
मात्र थिए रसाएका नेत्र आमाका ।
२.
बाँचे झन्डै बर्ष सय ,
सबैको आँखामा नानी भए ,
समाजलाई गुन लगाएरै गए ,
मलामी पनि गाउँ नै उल्टिए ।
होस मरण यस्तो ,
ठुलै राजकाज चलाउनेको जस्तो ।
३.
भए जतिसुकै सम्पत्ति ,
थिए एक बिषालु सामन्ती ,
थिए कमाएका भएर आसक्ति ,
सोसेर पसिना परेकाको नियति ।
भए जस्तै सर्प गोमन पनि ,
आउनै पर्ने है जीवनान्त्यमा मलामी बनी ।
गए अब नहोस् पुनर्जन्म उनको ,
बनुन सन्तान फरक स्वरूप बाबुको ,
गरुन् कल्याण सब समाजको ,
गरि प्रयोग त्यही सम्पत्तिको ।
४.
बिजोग नै थियो बिचराको ,
गुहुमुत एकै ठाउँ बर्षौं-बर्ष ,
सकस गर्नेलाई नि ,
काम सबैका आ-आफ्नै ,
दुखै लुकाए बिचराले ।
५.
कस्तो निस्ठुरी होला मन ,
साना लालाबाला ,
बुढा बाबुआमा ,
लाउँ लाउँ खाउँ खाउँ ,
उमेरकी श्रीमती ,
बिग्रेको किन होला मति ?
ठुलै भए पिडा ,
भए हुन्थ्यो घर छोडी हिंड्या ,
किन लाउनु ,
पासो नै !
यस्ताको त नआउनु भन्छन् मलामी नि ,
गर्नु के ,
आफन्त भएपछि परिहाल्यो आउन !
६.
बिचरा ,
बोकेर सपनाको पोको ,
पुर्याउन आमाको नयाँ घरको धोको ,
ल्याएर एक बासक मुल्य सपनाको ,
उडेथ्यो मुग्लान मनको लड्डु चपाउँदै ।
तर फर्कियो बन्द बाकसमा ,
बेरिएर बरफले ,
मुर्छित आमा छिन अस्पतालमा ,
बसाई अस्पतालले थपियो थाप्लोमा ,
ऋण माथी ऋण !
बेखबर छ राज्य ,
बरु ...
हरदिन बेचेर नागरिक ,
मनाउँदैछ उत्सव ,
नाममा सृजना गरेको ,
अवसर वैदेशिक रोजगारीको ।
बिचराको लास पनि ,
ल्याउनका लागि ,
चाहिए तिनै साथी ,
जसको छैन ठेगान ,
आफ्नै ज्यानको ,
पुग्ने हो कहिले ,
मातृभूमिमा लास बनेर ।
७.
कसरी कुदाथ्यो ,
भएछ एकैपटक स्वाहा !
हान्नुपर्ने त्यो बसको ड्राइभरलाई ,
मारेको रे ब्याक गरेर ।
नहुनू भो ,
गुम्यो आम्दानी परिवारको ,
भयो बिचल्ली नानीहरूको ,
थिएन रे हिसाब ऋण-धनसमेतको,
कसैलाई कुनै घर व्यबहारको ।
८.
भयो एकल उमेरमै ,
बस्यो भनी परिवार घरमै ,
सययसंगै पलाए पखेटा सबैका ,
उडे आ-आफ्नै उडानमा इच्छा-आकांक्षाका ।
देखेनन उनलाई जमिनमा ,
थिए एक्लै जन्मिंदा परिवारमा ,
भए एक्लै सबैबाट जीवनान्त्यमा ,
पाएनन् सम्म पानी हिजो अन्तिम सासमा ,
लुकाए दु:खै अब गए सदैव पितृ पासमा ।
९.
गएथ्यो स्थापनार्थ शान्ति ,
फर्कियो आफैं लिएर चिरशान्ती ,
जे भए नि अरु ,
पायो आर्यघाटमा बास ,
सलामी एक टुकडीका साथ ।
संस्थाले चिन्छ थोर-बहुत ,
चिन्दैन राज्यले कुनै बखत ,
आउला पैसा त अलिकति ,
तर कसले बुझ्ने पारिवारिक नियति !
तथापि ...,
जसले जे भने नि ,
सकिन्छ सद्गति ,
अब छैन संवाद एक रति ,
फिर्छन मलामी हतार-हतार ,
आफ्नै लयमा ।
आखिर हो पनि ...
सुन्दैन लासले कानै फोडे नि ,
तर चलिरहन्छ संवाद मलामीको ,
अर्को दिन फेरि अर्को लास ,
निरंतरता कुनै एक संवादको ,
एक प्राकृतिक शैलीमा ।
बनाउने संवाद कस्तो ,
मलामी तपाईंको ?
सायद बाहेक केहि ,
सबै छ हातमा तपाईंको ।
समकालीन साहित्य