म एउटा अनुहार खोज्दै थिएँ
जुन जलेको थियो
तर पराजित भएको थिएन।
त्यो अनुहारमा आँखा थिए
तर ती आँखाले आँसु होइन
अग्निले जलाउन नसकेको स्मृतिको पानी बोकेका थिए।
ओठ थिए
तर त्यहाँ मौनता आफैँले आफ्नो अन्तिम श्लोक उच्चारण गरिरहेको थियो।
निधारमा धुवाँको कालो टीका थियो
मानौँ इतिहासले अपराधबोधको हस्ताक्षर छोडेको हो।
आगोले घर जलायो
तर घरभित्र लुकेको बिहान जलाउन सकेन।
हावाले झण्डा च्यात्यो
तर विश्वासको नसामा बगेको रगत च्यात्न सकेन।
समयले शहरको नाम मेटायो
तर मनुष्यको अन्तःकरणमा कोरिएको करुणा मेटाउन सकेन।
किनकि
आगो वस्तुलाई जलाउँछ
बारुदले शरीर चिर्छ
तर आत्माको आकाशलाई चिर्न सक्दैन।
त्यो अनुहार
कुनै मानिसको मात्र थिएन।
त्यो त सभ्यताको बाँकी रहेको अन्तिम ऐना थियो
जहाँ प्रत्येक खरानी एउटा प्रश्न थियो
प्रत्येक घाउ एउटा दर्शन
र प्रत्येक मौनता एउटा अधुरो वेद।
त्यसका परेलीमा
चराहरूले आफ्ना भत्किएका गुँडहरूको शोक राखेका थिए।
हातका रेखाहरूमा
विस्थापित नदीहरू नयाँ समुद्र खोजिरहेका थिए।
उसको श्वासमा
धर्तीले आफ्नै हृदयको धड्कन सुन्दै थिई।
र म देख्थेँ
खरानी वास्तवमा मृत्युको रङ्ग होइन
पुनर्जन्मले लगाउने पहिलो वस्त्र रहेछ।
अंगार वास्तवमा विनाशको अवशेष होइन
भोलिको सूर्यले गोप्य रूपमा सुरक्षित राखेको बीउ रहेछ।
त्यसैले
जब रातले अन्धकारको साम्राज्य घोषणा गर्यो
एउटा जलेको अनुहार
शान्त उभिएर मुस्कुराइरह्यो।
त्यो मुस्कान
विजेताको घमण्ड थिएन
पराजित नहुने मानवताको मौन प्रतिज्ञा थियो।
उसले केही बोलेन।
तर उसका मौन ओठबाट
असंख्य सभ्यताका भग्न मन्दिरहरूमा
फूलहरू उम्रिन थाले।
टुटेका घण्टीहरूबाट
प्रार्थनाको नयाँ ध्वनि जन्मियो।
र युद्धले छाडेका खाल्डाहरूमा
बालबालिकाको हाँसोले आकाश रोप्न थाल्यो।
मैले त्यस अनुहारलाई छुन खोजेँ।
त्यो त छाला थिएन
समयले बाँच्न सिकेको एउटा रूपक थियो।
त्यो हड्डी र रगत थिएन
मानव आत्माले आफ्नै पीडालाई उज्यालोमा रूपान्तरण गरेको उपनिषद् थियो।
त्यसपछि थाहा भयो
सहर जल्दा सबैभन्दा अन्तिममा भाग्ने वस्तु घर होइन
आशा रहेछ।
र सबैभन्दा पहिले फर्किने मानिस
शरीर होइन
विवेक रहेछ।
आज पनि
जब धुवाँले क्षितिजलाई आफ्नो शोकपत्र बनाउँछ
जब इतिहास फेरि आफ्नै गल्ती दोहोर्याउन आतुर हुन्छ
जब भीडले सत्यभन्दा ठूलो आवाज निकाल्छ
म त्यही अनुहार सम्झन्छु।
किनकि त्यो अनुहार
एक व्यक्तिको चित्र होइन
मानवताको अदृश्य जीवनी हो।
त्यो आगोपछि बाँचेको अनुहार
अझै पनि हरेक खरानीभित्र
सुतिरहेको बिहानलाई बिस्तारै जगाइरहेको छ
र सायद
हामी सबैका अनुहारमा
अझै नदेखिएको
त्यही उज्यालोको प्रतीक्षा गरिरहेको छ।
समकालीन साहित्य