जहाँ कहिल्यै नथाक्ने गीत गुञ्जिन्थे,
आज सुनसान छ,
मानौं समयले नै सास रोकेको छ ।
पहिले हाँसोको गुन्जनले भरिएको चौतारी,
आज रित्तिएको छ,
जहाँ बुढापाका भेला भई
जीवनका कथा सुनाउँथे,
त्यो चौतारी अब
हावासँगै कराउँछ—
“कहाँ हरायौ तिमीहरू?“
घरका छाना झुकेका छन्,
झ्याल ढोका बन्द छन्,
धुवाँ ननिस्किने भान्सामा
अझै बाँकी छ
पुराना यादहरूको सुगन्ध ।
ती आँगनहरू,
जहाँ बालबालिकाको किलकारी गुञ्जिन्थ्यो,
आज शून्यमा हराएका छन्,
माटोले आफ्नै कथा
आँसु बनेर बगाउँछ ।
बारीका डिलहरू भत्किएका छन्,
हल नचलेका वर्षौं भयो,
बीउ रोप्ने हातहरू
अब सहरका भीडमा हराएका छन्,
जहाँ सपना ठूलो छ,
तर आत्मा सानो हुँदै गएको छ ।
आमा अझै कुर्छिन् दैलोमा,
बेलुकीको घाम ढल्दै गर्दा,
फोनको एउटा घण्टीमा
जीवन जोडेर बस्छिन्,
बुबा चुपचाप टोलाउँछन्
पुरानो बाटो—
जहाँ कहिल्यै फर्किएन
छोराको पाइला ।
विद्यालयको ढोका जर्जर छ,
कापी किताबहरू धुलोले ढाकिएका छन्,
घण्टीको आवाज हराइसकेको छ,
शिक्षकका शब्दहरू
हावामा बिलाएका छन् ।
वसाई सराईको यो भेल,
केवल स्थान परिवर्तन होइन,
यो त सम्बन्धको टुटाइ हो,
यो त संस्कृतिको हराइ हो,
यो त आत्माको बिछोड हो ।
विदेशका उज्याला सहरहरूमा
रातो पासपोर्ट बोकेर हिँड्नेहरू,
भित्रभित्रै खोजिरहेका छन्
त्यो हराएको गाउँ,
जहाँ उनीहरू कहिल्यै
पूर्ण रूपमा फर्किन सक्दैनन् ।
गाउँको माटो सोध्छ—
“किन बिर्सियौ मेरो स्पर्श?“
खोल्सीको पानी सोध्छ—
“किन छोड्यौ मेरो मिठास?“
र हावाले सन्देश दिन्छ—
“फर्क, अझै ढिलो भएको छैन ।“
समयले सिकाएको छ,
सहरले दिएको छ अवसर,
तर खोसेको छ जरा,
जसले हामीलाई बनाएको थियो—
हामी ।
तर अझै बाँकी छ आशा,
एउटा सानो उज्यालो,
यदि फेरि फर्किए
ती हराएका पाइला,
यदि फेरि जोतिए
ती बाँझिएका खेतहरू,
यदि फेरि गुञ्जिए
ती बालस्वरहरू—
त्यो गाउँ फेरि बाँच्नेछ,
फेरि मुस्काउनेछ,
फेरि लेख्नेछ
नयाँ इतिहास ।
गाउँ केवल भूगोल होइन,
यो हाम्रो अस्तित्व हो,
हाम्रो पहिचान हो,
हाम्रो आत्मा हो ।
आऊ, सम्झिऔँ,
आऊ, जोगाऔँ,
आऊ, फर्काऔँ—
त्यो रित्तिँदो गाउँलाई,
जीवनले भरिएको
अमर संसार बनाऔँ ।
गैंडाकोट–२, नवलपरासी
समकालीन साहित्य