विनोद न्यौपानेका आधा दर्जन भन्दा बढी कृतिहरूमा 'यतिको काखमा' भाग एक र दुई बाहेक बालपात्रलाई प्रमुख स्थान दिएर बालसाहित्यमा रचना गरिएको पछिल्लो उपन्यास हो 'खोसिएको बाल्यकाल' । अब यसै उपन्यासको परिधिमा रहेर औपन्यासिकता वा गुणवत्ताका बारेमा केही चर्चा गरिनेछ ।
उपन्यास भनेको जीवनका समग्र पक्षको चित्रण गर्ने सामर्थ्य बोकेको साहित्यको एक पछिल्लो र विकसित विधा हो भन्ने कुरा अब भनिरहनै पर्दैन । यसका पनि विविध पक्षहरू छन् । एक जीवनका समग्र पक्षको चित्रण गर्न सक्ने सामर्थ्य भएको भन्दैमा जन्मदेखि मृत्युपर्यन्त एकै उपन्यासमा चाहिन्छ नै भन्ने कुरा होइन क्षमता मात्रको कुरा हो त्यो । यसै उपन्यासको कुरा गर्ने हो भने यो भनाइ मिल्न सक्छ । बालक हरि पछि ह्यारिसको यहाँ चित्रित जीवनलाई नियाल्दा पनि यस भनाइको आशय पुष्टि हुन्छ । आकारगत रूपमा नियाल्दा यो उपन्यास मध्यम आकारको देखिन्छ । डिमाइ साइजमा मुद्रित यो कृति १२७ पृष्ठमा विस्तारित छ । जीवनसङ्ग्राममा पार पाउनु कठिन कुरा हो । अझ टुहुराले त्यस जीवन संग्रामको कठिन भन्दा पनि कठिन यात्रामा उत्रिएर कल्पनै गर्न पनि हम्मे हम्मे हुने काममा समेत सफल भएको एक टुहुरो बालक हरि वा ह्यारिको जीवनको अद्भुत तारतम्य छ यसमा । माओवादले खप्लकै निलेको नेपालको इतिहासको कालखण्डमा घटेको घटनाको रुपमा यस बाल उपन्यासको कथाको तारतम्य मिलाइएको छ ।
माओवादको भयानक त्रासदीमा नेपालको अवस्था कसरी गुज्रियो यो कुरा कि त तिनै भुक्तभोगीलाई थाहा छ कि त त्यस बेलाका आतङ्कबाट आहतहरुलाई नै थाहा छ । यसले नेपालको विकासलाई सय वर्ष पछि पारेको मात्र हैन हजारौँ बालबालिका युवायुवती आमाबाबुहरुलाई जिउँदै खरानी पारेको छ । त्यो जनयुद्ध गरेर नाक घोक्राउने फटाहाहरूलाई त जनताको सम्पत्ति लुटेर मोज गर्दै पुगिरहेको छ अहिलेसम्म पनि । अझ पुस्तौँ पुस्तालाई ती दुष्टहरूले जमा गरेकै छन् । यसै भयानक पीडाको आँखाकै सामु आफ्ना आफन्त र आफ्नो सम्पूर्ण सर्वस्व गुमाएको बालक हरिलाई यस बालउपन्यासले मूल पात्र बनाएर यसैको आरोह अवरोह यसका पीडा र यसको दिनदशा अनि यसको उन्नति र विकासको कथावस्तु हो यो 'खोसिएको बाल्यकाल' उपन्यास ।
भाग्यवश बाँचेको हरिका लागि परम्परागत शब्दमा भन्ने हो भने दैव दाहिना भएका छन् । चरम करुणात्मक अवस्थाबाट उपन्यास सुखद र आशावाद तथा विकासवादमा पुगेर टुङ्गिएको छ । दुःख पाएकोले नै जीवन बुझेको हुन्छ भन्ने कुरा उपन्यासले पुष्टि गरेको छ ।
पात्र, घटना, तारतम्य र संयोगहरूको व्यवस्थित रुपको मिलान आदिलाई स्वाभाविक रूपमा निर्वाह गरेकै छ उपन्यासले । पात्र मात्र बाल हो उपन्यास भने प्रौढ नै छ ।
मिठो र सललल बगेको लयात्मक कलात्मक भाषाको तृतीयपुरुषवाची दृष्टिबिन्दुमा रचित यो उपन्यासले हरिको खोसिएको बाल्यकाललाई चलचित्रवत् देखाएको छ । समकालीन साहित्य प्रतिष्ठान बेलायतबाट प्रकाशित राम्रो बाहिरी गातामा र आवश्यक स्थानमा चित्रात्मकताले समेत उपन्यासको साजसज्जामा सहयोग गरेको छ । उपन्यासका बाँकी कुरा पढेका अवस्थामा पाठकले स्वयं नै पाउनु हुनेछ ।
झापा
समकालीन साहित्य